O tym, czy osiedle może działać jako spółdzielnia energetyczna, przesądza typ gminy i operator sieci dystrybucyjnej. Spółdzielnia energetyczna jest dostępna wyłącznie w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich, przy limicie do trzech sąsiadujących gmin, maksymalnie 1000 członków i jednym OSD. W gminie miejskiej spółdzielni założyć nie można — tam energetykę wspólną realizuje się przez prosumenta zbiorowego lub lokatorskiego.
Jak sprawdzić typ swojej gminy?
Polskie gminy dzielą się na trzy typy: wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie. Ten podział jest kluczowy, bo spółdzielnia energetyczna z art. 38e ustawy o OZE może powstać wyłącznie w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich. Typ gminy jest informacją publiczną i wynika z klasyfikacji administracyjnej — można go ustalić na podstawie danych rejestrowych gminy. Dla dewelopera to pierwszy, najprostszy filtr: jeśli inwestycja powstaje w gminie wiejskiej lub miejsko-wiejskiej, droga do spółdzielni jest otwarta; jeśli w miejskiej — trzeba sięgnąć po model miejski. Warto sprawdzić to na samym początku, jeszcze przed doborem instalacji, bo typ gminy przesądza o całej konstrukcji prawnej i finansowej projektu. Wiele inwestycji na obrzeżach miast i w gminach podmiejskich kwalifikuje się do spółdzielni, mimo że intuicyjnie kojarzą się z terenem „miejskim".
Dlaczego trzeba zweryfikować operatora sieci (OSD)?
Sam typ gminy to nie wszystko — spółdzielnia energetyczna wymaga, by wszyscy członkowie byli przyłączeni do sieci jednego operatora systemu dystrybucyjnego. Obszar spółdzielni może obejmować maksymalnie trzy bezpośrednio sąsiadujące gminy wiejskie lub miejsko-wiejskie, ale muszą one leżeć w obszarze jednego OSD. W praktyce granice obszarów operatorów nie zawsze pokrywają się z granicami administracyjnymi, dlatego weryfikacja OSD jest osobnym, koniecznym krokiem. Jeśli planowane osiedle lub grupa sąsiadujących inwestycji trafia na obszar różnych operatorów, konstrukcja spółdzielni może być niewykonalna mimo właściwego typu gminy. Dlatego dwa warunki — typ gminy i jeden OSD — sprawdza się łącznie. Dopiero ich jednoczesne spełnienie, razem z limitem 1000 członków, otwiera drogę do korzystnych rozliczeń i zwolnień z opłat.
Co zrobić, gdy gmina jest miejska?
Gmina miejska nie zamyka drogi do energetyki wspólnej — zmienia tylko wehikuł. Zamiast spółdzielni energetycznej stosuje się wtedy prosumenta zbiorowego lub prosumenta lokatorskiego. Prosument zbiorowy pozwala wielu odbiorcom w budynku wielolokalowym korzystać ze wspólnej instalacji fotowoltaicznej z przypisaniem udziałów. Prosument lokatorski dotyczy instalacji na części wspólnej, z której korzysta wspólnota lub spółdzielnia mieszkaniowa, a wartość nadwyżek wraca w formie depozytu prosumenckiego wypłacanego w 100% na konto wspólnoty. Oba modele działają w miastach i pozwalają nowym blokom produkować oraz korzystnie rozliczać własną energię. Dla dewelopera budującego w mieście oznacza to, że „brak spółdzielni" nie jest końcem tematu, tylko wskazówką, którą konstrukcję zastosować. Kluczowe jest, by nie forsować rozwiązania niedostępnego prawnie, lecz dobrać właściwe do typu gminy.
Jakie jeszcze warunki trzeba spełnić poza typem gminy?
Poza typem gminy i jednym OSD ustawa wyznacza dodatkowe granice. Obszar spółdzielni może obejmować maksymalnie trzy bezpośrednio sąsiadujące gminy wiejskie lub miejsko-wiejskie. Liczba członków nie może przekroczyć 1000 — dla większości osiedli to limit z zapasem, ale przy dużych, wieloetapowych inwestycjach trzeba go uwzględnić. Do tego dochodzi wymóg energetyczny: nowe spółdzielnie muszą pokrywać co najmniej 70% potrzeb własnych energią z własnych instalacji, co przekłada się na odpowiedni dobór mocy fotowoltaiki. Wszystkie te warunki sprawdza się łącznie na etapie kwalifikacji, zanim powstanie projekt techniczny. Dopiero komplet spełnionych warunków pozwala budować model prawny i finansowy spółdzielni — dlatego kwalifikacja jest zawsze pierwszym krokiem, a nie formalnością domykaną na końcu.
Jak szybko i pewnie sprawdzić kwalifikację?
Ręczne ustalanie typu gminy i przypisania do OSD dla każdej lokalizacji bywa czasochłonne, zwłaszcza przy portfelu kilku inwestycji. Dlatego przygotowujemy narzędzie — checker gminny — które po podaniu gminy zwróci jej typ (wiejska, miejsko-wiejska, miejska), wstępną kwalifikację do spółdzielni oraz informację o operatorze sieci na danym obszarze. To pierwszy krok szerszej analizy potencjału inwestycji: od kwalifikacji lokalizacji, przez dobór mocy i magazynu, po model prawny i operatorski. Do czasu uruchomienia checkera weryfikację wykonujemy indywidualnie na podstawie danych o inwestycji. Jeśli planujesz osiedle i chcesz szybko wiedzieć, czy kwalifikuje się do spółdzielni energetycznej — czy raczej do modelu miejskiego — zacznij od zgłoszenia lokalizacji przez nasz formularz.
Najczęściej zadawane pytania
Które gminy kwalifikują się do spółdzielni energetycznej?
Wyłącznie gminy wiejskie i miejsko-wiejskie, przy limicie do trzech sąsiadujących gmin tego typu, jednym OSD i maksymalnie 1000 członków. Gminy miejskie nie kwalifikują się do spółdzielni.
Co, jeśli moja inwestycja jest w gminie miejskiej?
Stosuje się wtedy prosumenta zbiorowego lub lokatorskiego — modele energetyki wspólnej dostępne w miastach, oparte na jednej instalacji dla budynku wielolokalowego.
Czy sam typ gminy wystarczy, żeby założyć spółdzielnię?
Nie. Poza właściwym typem gminy wszyscy członkowie muszą być przyłączeni do jednego OSD, obszar może obejmować maksymalnie trzy sąsiadujące gminy, a liczba członków nie może przekroczyć 1000. Nowe spółdzielnie muszą też pokrywać co najmniej 70% potrzeb własnych.
Więcej: Osiedle Energetyczne — strona filara · programy finansowania z datami naborów.