Słownik pojęć, który tłumaczy energetykę

Przekompensowanie to stan, w którym układ kompensacji dostarcza zbyt dużo mocy biernej pojemnościowej w stosunku do zapotrzebowania, powodując zmianę charakteru sieci z indukcyjnego na pojemnościowy. Skutkuje wzrostem napięcia, ryzykiem rezonansu i — paradoksalnie — ponownymi opłatami od OSD, tym razem za moc bierną pojemnościową.

Ponadumowny pobór mocy biernej to pobór energii biernej przekraczający wartość wynikającą z umownego tg φ₀. To właśnie on jest podstawą naliczenia opłaty za energię bierną indukcyjną przez OSD.

Przekładnik prądowy (CT, current transformer) to element pomiarowy, który przetwarza duży prąd płynący w instalacji na proporcjonalny, mały prąd znormalizowany (np. 5 A lub 1 A), bezpieczny do pomiaru przez liczniki, analizatory i regulatory mocy biernej.

Profil P/Q to zarejestrowany przebieg mocy czynnej (P) i biernej (Q) w czasie. Pokazuje, jak zmienia się zapotrzebowanie na moc bierną w ciągu doby i tygodnia oraz kiedy występują przekroczenia.

Panel (moduł) fotowoltaiczny to połączone szeregowo ogniwa fotowoltaiczne zamknięte w laminacie z szybą i ramą. Zamienia światło na prąd stały; jego moc znamionową podaje się w watach szczytowych (Wp) w warunkach STC.

Prosument to odbiorca, który jednocześnie produkuje energię z własnej mikroinstalacji OZE (np. PV) na potrzeby własne i oddaje nadwyżki do sieci. Łączy rolę konsumenta i producenta energii.

Prosument lokatorski to model, w którym instalacja PV na budynku wielolokalowym (np. wspólnoty lub spółdzielni) rozlicza energię na potrzeby części wspólnych lub poszczególnych lokali. Pozwala mieszkańcom korzystać z PV mimo braku własnego dachu.

Prosument wirtualny to odbiorca rozliczający energię z instalacji OZE zlokalizowanej w innym miejscu niż punkt poboru (np. udział w instalacji zbiorczej). „Wirtualnie" przypisuje się mu wyprodukowaną energię, mimo że panele nie są na jego obiekcie.

Panel monokrystaliczny zbudowany jest z ogniw z jednorodnego, pojedynczego kryształu krzemu. Cechuje się wyższą sprawnością i lepszą pracą przy słabym świetle niż panel polikrystaliczny, dlatego dominuje na rynku.

Panel polikrystaliczny zbudowany jest z ogniw z krzemu o wielokrystalicznej strukturze (widoczne „płatki"). Tańszy w produkcji, ale o nieco niższej sprawności niż monokrystaliczny, stopniowo wypierany przez technologie mono.

Panel bifacjalny (dwustronny) produkuje energię nie tylko z przedniej strony, ale i z tylnej — wykorzystując światło odbite od podłoża. Dodatkowy uzysk (gain) zależy od albedo powierzchni pod panelami i sposobu montażu.

PERC (Passivated Emitter and Rear Cell) to technologia ogniwa z dodatkową warstwą pasywującą na tylnej stronie, która odbija niewykorzystane światło z powrotem do krzemu i ogranicza rekombinację. Podnosi sprawność względem klasycznych ogniw.

Pojemność znamionowa magazynu (w kWh) to ilość energii, jaką może on zgromadzić. To podstawowy parametr „wielkości" magazynu, np. magazyn 30 kWh.

Peak shaving (ścinanie szczytów) to wykorzystanie magazynu do pokrywania chwilowych szczytów zapotrzebowania z baterii zamiast z sieci. Obniża maksymalną moc pobieraną, a tym samym opłaty zależne od mocy szczytowej i ryzyko przekroczeń mocy umownej.

Praca wyspowa (off-grid) to zasilanie obiektu wyłącznie z własnych źródeł (PV plus magazyn), bez połączenia z siecią publiczną. Falownik sam tworzy wtedy napięcie i częstotliwość dla odbiorników.

Praca on-grid to współpraca instalacji PV i magazynu z siecią publiczną — nadwyżki oddaje się do sieci, a w razie potrzeby pobiera z niej energię. Falownik synchronizuje się z parametrami sieci.

Pojemność nominalna to całkowita energia zgromadzona w ogniwach, a użytkowa — ta faktycznie dostępna do wykorzystania, ograniczona dopuszczalną głębokością rozładowania i rezerwą BMS. To pojemność użytkowa decyduje o realnym działaniu magazynu.

Punkt ładowania (EVSE, Electric Vehicle Supply Equipment) to całość infrastruktury dostarczającej energię do pojazdu — ładowarka, złącza, zabezpieczenia i komunikacja. Jedna stacja może mieć kilka punktów ładowania.

Plug & Charge to funkcja (wg normy ISO 15118), w której pojazd po podłączeniu sam uwierzytelnia się w stacji i uruchamia rozliczane ładowanie — bez karty czy aplikacji. Tożsamość i umowa są zaszyte w komunikacji auto–ładowarka.

Przepięcie to krótkotrwały wzrost napięcia powyżej wartości znamionowej, wywołany np. wyładowaniami atmosferycznymi (przepięcia piorunowe) lub procesami łączeniowymi w sieci. Może uszkodzić izolację i elektronikę.

Przyłącze energetyczne to odcinek sieci łączący instalację odbiorcy z siecią dystrybucyjną OSD, wraz z układem pomiarowym. Określa punkt rozgraniczenia własności i odpowiedzialności między odbiorcą a operatorem.

Przyłączenie do sieci OZE to proces formalno-techniczny umożliwiający podłączenie instalacji wytwórczej (np. PV) do sieci dystrybucyjnej. Dla mikroinstalacji odbywa się przez zgłoszenie, dla większych — na podstawie warunków przyłączenia i umowy.

Pole rozdzielcze to wydzielona sekcja rozdzielnicy obsługująca jeden obwód (np. linię, transformator, sekcję odbiorczą), z własną aparaturą łączeniową, zabezpieczającą i pomiarową. Rozdzielnica składa się z wielu pól.

Próg 253 V to górna granica napięcia dopuszczalnego w publicznej sieci niskiego napięcia: 230 V powiększone o 10% tolerancji przewidzianej w normie PN-EN 50160. Falownik fotowoltaiczny przyłączony do sieci musi ograniczyć moc lub odłączyć się, gdy średnia 10-minutowa napięcia na jego zaciskach przekroczy tę wartość na którejkolwiek fazie. Wymóg chroni odbiorniki przed pracą przy zawyżonym napięciu.

P(U), zwane też charakterystyką Volt-Watt, to tryb pracy falownika, w którym moc czynna oddawana do sieci jest płynnie redukowana w miarę wzrostu napięcia na zaciskach — zamiast twardego wyłączenia po przekroczeniu progu. Wymagania przyłączeniowe (EN 50549-1, IRiESD operatorów) przewidują taką odpowiedź falownika na podwyższone napięcie.

Pomiar półgodzinowy to rejestracja zużycia i mocy w kolejnych 30-minutowych okresach rozliczeniowych. Na jego podstawie wyznacza się moc maksymalną i profil obciążenia odbiorcy.

Profil obciążenia to wykres mocy pobieranej przez odbiorcę w czasie (np. w ciągu doby lub tygodnia). Pokazuje, kiedy zużycie jest największe, a kiedy spada.

Przekładnik napięciowy (VT, voltage transformer) przetwarza wysokie napięcie sieci na proporcjonalne, bezpieczne napięcie znormalizowane (np. 100 V) do zasilania liczników i zabezpieczeń. Odpowiednik przekładnika prądowego dla napięcia.

Pomiar rezystancji uziemienia to badanie sprawdzające, jak skutecznie instalacja odprowadza prąd do ziemi. Niska rezystancja uziemienia jest warunkiem bezpieczeństwa i poprawnego działania zabezpieczeń oraz ochrony odgromowej.

Pomiar pętli zwarcia to badanie impedancji obwodu zwarciowego, na podstawie którego sprawdza się, czy w razie zwarcia zabezpieczenie zadziała w wymaganym czasie. To kluczowy pomiar ochrony przeciwporażeniowej.