Przejdź do zawartości

KALKULATOR · ENERGIA BIERNA

Kalkulator opłaty za moc bierną — ile płacisz OSD za tg φ ponad 0,4?

Opłata za energię bierną pojawia się, gdy współczynnik tg φ przekracza próg umowny (zwykle 0,4), albo gdy instalacja oddaje do sieci energię bierną pojemnościową. Wystarczy faktura dystrybucyjna — policzymy opłatę miesięczną i roczną tym samym wzorem, którego używa operator.

  • Wzór z § 52 rozporządzenia taryfowego
  • Rejestry Q1–Q4, nN / SN / WN
  • Wynik szacunkowy

Dane z faktury

Energia w strefie kontroli
kWh
Z jednej strefy kontroli — albo całodobowo, jeśli operator nie kontroluje stref. Przy kilku strefach policz każdą osobno i zsumuj opłaty. Brak poboru w strefie: wpisz 0.
kvarh
Pobór indukcyjny / rejestr Q1. Ta sama strefa co A+. Bywa wydrukowany ze stawką 0,00 zł — ilość i tak jest wiarygodna.
kvarh
Rejestr Q4. Jeśli nie występuje, zostaw 0.
Masz fotowoltaikę albo oddajesz energię do sieci? (rejestry Q2, Q3)
kvarh
Gdy instalacja oddaje energię czynną (PV) albo transformator pracuje jałowo, a z sieci płynie bierna indukcyjna.
kvarh
Energia bierna wprowadzana do sieci podczas oddawania energii z PV.

Obie pozycje rozlicza się od każdej kvarh (§ 52 ust. 1 pkt 2–3). Energia wprowadzona do sieci (Q3 + Q4) to „ponadumowne wprowadzanie” ponad tg φ = 0 (ust. 3 pkt 2). Nazwy rejestrów i sposób ich sumowania sprawdź na fakturze — operatorzy opisują je różnie. tg φ liczymy tylko z energii pobranej (Q1 / A+).

Stawka i próg
Krotność k z § 52 ust. 6 rozporządzenia taryfowego.
zł/kWh
Cena z art. 23 ust. 2 pkt 18 lit. b Prawa energetycznego, obowiązująca w dniu zatwierdzenia taryfy Twojego OSD. Stawka = k × Crk.
zł/kvarh
Kwota pozycji / ilość z faktury. Jeśli ją podasz, ma pierwszeństwo przed k × Crk.
Z umowy; bez zapisu 0,4. Nie niższy niż 0,2 (§ 52 ust. 4).
Stawka 0,00 zł: licznik rejestruje energię bierną, ale pozycja nie jest jeszcze fakturowana. Wynik pokaże wartość tego poboru przy podanej stawce — nie należność z faktury.

Wynik jest szacunkiem z danych, które wprowadzisz. Nie zastępuje pomiaru: realny dobór kompensatora SVG/ASVG robimy po rejestracji parametrów sieci.

Wynik

Podaj energię czynną A+ i energię bierną (lub tg φ / cos φ) z faktury, aby zobaczyć wynik.

Skąd bierze się opłata za moc bierną?

Odbiorniki indukcyjne (silniki, transformatory, dławiki, zasilacze) pobierają oprócz energii czynnej także energię bierną. OSD dopuszcza jej pobór do wartości progowej współczynnika tg φ = 0,4 (czyli cos φ ≈ 0,93). Powyżej tego progu nalicza opłatę za ponadumowny pobór energii biernej indukcyjnej — bo nadmiar energii biernej obciąża sieć i podnosi straty.

Wzór, którego używa kalkulator

  • Współczynnik z faktury: tg φ = Q1 [kvarh] / A [kWh] (lub tg φ = tan(arccos(cos φ)))
  • Bierna indukcyjna, gdy tg φ > tg φ₀: Ob = k × Crk × (√((1 + tg²φ) / (1 + tg²φ₀)) − 1) × A
  • Bierna pojemnościowa oraz indukcyjna przy braku poboru energii czynnej: Ob = k × Crk × E — od każdej kvarh, bez progu tolerancji
  • k — krotność wg poziomu napięcia: nN 3,00; SN 1,00; WN i NN 0,50

Wzór pochodzi z § 52 rozporządzenia taryfowego. Człon pod pierwiastkiem to stosunek mocy pozornych przy rzeczywistym i umownym tg φ — część operatorów drukuje go na fakturze, więc wynik porównasz z nią wprost. To nie jest różnica tangensów — policzona jako A × (tg φ − 0,4) opłata wychodzi zwykle dwa do trzech razy za wysoka. Jeśli operator kontroluje energię bierną w strefach czasowych, tg φ i A liczy osobno dla każdej strefy kontroli.

Skąd bierze się stawka. Stawka za kvarh to k × Crk. Krotność k zależy wyłącznie od poziomu napięcia przyłącza (nN 3, SN 1, WN 0,5), a Crk to cena energii z ustawy obowiązująca w dniu zatwierdzenia taryfy operatora — dlatego może się różnić między OSD i latami. Przykład: przy Crk 0,51881 zł/kWh odbiorca z niskiego napięcia płaci 3 × 0,51881 = 1,55643 zł/kvarh, a z średniego — 0,51881 zł/kvarh. Licząc samą Crk na nN, zaniżysz rachunek trzykrotnie. Najpewniej: stawka z faktury (kwota pozycji / ilość).

Kalkulator liczy z miesięcznych wartości jednej strefy kontroli (albo całodobowych), bo tak rozlicza operator — a nie z chwilowych szczytów. Przy kilku strefach liczy się każdą osobno i sumuje opłaty; zsumowanie kWh i kvarh przed liczeniem zaniża wynik, bo wzór jest nieliniowy. Piki z profilu 15-minutowego bywają wielokrotnie wyższe niż wartość decydująca o rachunku; dobór urządzenia oparty na nich prowadzi do przewymiarowania.

Energia bierna na fakturze ze stawką 0,00 zł

Liczniki zdalnego odczytu rejestrują energię bierną także u odbiorców, którym operator dotąd jej nie fakturował. Na fakturze pojawia się wtedy pozycja z ilością kvarh i stawką 0,00 zł. Taka faktura to dobry materiał do analizy: widać na niej, ile energii biernej pobiera zakład, zanim opłata zacznie być naliczana. Od kiedy i w jakiej wysokości opłata obowiązuje w Twojej grupie taryfowej, potwierdź w aktualnej taryfie swojego operatora — terminy różnią się między operatorami.

Fotowoltaika a moc bierna

Falownik PV nie jest kompensatorem — sam z siebie nie obniża opłaty za moc bierną, a przy niskiej autokonsumpcji potrafi wręcz pogorszyć bilans. Gdy instalacja oddaje energię do sieci, licznik zapisuje energię bierną w osobnych rejestrach (Q2, Q3), które są rozliczane od każdej kvarh, bez progu tg φ₀. Jednocześnie spada pobrana energia czynna A, więc ta sama bierna indukcyjna daje wyższe tg φ — firmy po montażu PV często po raz pierwszy widzą opłatę za moc bierną. Rozwiązaniem jest właściwie dobrany układ kompensacji: kompensacja mocy biernej (SVG), a wstępny dobór urządzenia zrobisz w konfiguratorze SVG.

Czego ten kalkulator nie robi

Nie dobiera kompensatora. Wynik mówi, ile kosztuje problem — nie ile kVAr potrzeba ani jakim urządzeniem. Wymaganą moc wyznacza się z rocznego profilu 15-minutowego z licznika, a o typie urządzenia rozstrzyga zmierzone odkształcenie prądu: powyżej 5% THD baterie kondensatorów są wykluczone ryzykiem rezonansu. Od kosztu do rozwiązania przejdziesz w konfiguratorze SVG albo przez pomiar i analizę mocy biernej.

Częste błędy

  • Mylenie mocy biernej z mocą czynną — opłata dotyczy energii biernej (kVArh), nie zużycia w kWh.
  • Liczenie opłaty jako A × (tg φ − 0,4) — rozporządzenie stosuje stosunek mocy pozornych; wzór liniowy zawyża wynik zwykle 2–3×.
  • Pomijanie krotności — na niskim napięciu stawka to 3 × Crk, nie sama Crk.
  • Zakładanie, że fotowoltaika „załatwi" moc bierną — falownik nie kompensuje energii biernej indukcyjnej odbiorników.
  • Dobór baterii kondensatorów „na oko", bez pomiaru — przy napędach z falownikami i oświetleniu LED grozi rezonansem i przekompensowaniem (moc bierna pojemnościowa).
  • Pomijanie mocy biernej pojemnościowej — w instalacjach z dużą liczbą zasilaczy impulsowych/PV bilans potrafi być pojemnościowy, też karany.
  • Analiza jednej faktury zamiast profilu — moc bierna zmienia się w czasie; dobór kompensatora wymaga rejestracji.

Źródła i prowenancja

  • § 52 rozporządzenia Ministra Energii z 3 września 2026 r. w sprawie sposobu kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. 2026 poz. 1182) — wzór opłaty, krotności k, tg φ₀ = 0,4 (min. 0,2), rozliczanie biernej pojemnościowej. Taryfy OSD zatwierdzone wcześniej obowiązują do końca okresu z decyzji Prezesa URE. [P0 — regulacja]
  • Cena Crk i stawki — taryfa Twojego OSD. [P1 — taryfa]
  • Definicja tg φ / cos φ i przeliczenie — elektrotechnika podstawowa (moc czynna, bierna, pozorna). [P0]
  • Wpływ odbiorników indukcyjnych i falowników PV na bilans mocy biernej — literatura branżowa i wytyczne kompensacji. [P2]

Płacisz za moc bierną?

Zdiagnozujemy tg φ pomiarem i dobierzemy kompensator SVG pod Twój profil, a efekt sprawdzimy na kolejnych fakturach.