Skip to Content
GLOSARIUSZ · OZE + ENERGETYKA

Słownik pojęć, który tłumaczy energetykę

Od mocy biernej i kompensacji SVG, przez fotowoltaikę i magazyny, po taryfy OSD i dotacje. Pełne definicje z wzorami, kontekstem i praktyką — pisane przez inżynierów, nie przez marketing.

247haseł i wciąż rośnie
+10/tydz.nowych definicji co tydzień
100%zgodne z taryfami 2026

Nowe w tym tygodniu

NOWE Moc bierna pojemnościowa NOWE SVG (Static Var Generator) NOWE Przekompensowanie NOWE Opłata za energię bierną NOWE Filtr aktywny (APF) NOWE Kompensacja w układzie PV
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWZŁŚŻ
KAT. A

Moc bierna i kompensacja

Tangens fi (tg φ)

tg φ = Q / P Kompensacja / SVG

Tangens fi (tg φ) to stosunek mocy biernej Q do mocy czynnej P. Jest podstawowym parametrem rozliczeniowym stosowanym przez OSD — to właśnie przekroczenie umownego tg φ₀ (najczęściej 0,4) skutkuje naliczeniem opłaty za ponadumowny pobór energii biernej.

tg φ jest wygodniejszy w rozliczeniach niż cos φ, bo wprost wiąże moc bierną z czynną. Utrzymanie tg φ w przedziale 0,2–0,4 pozwala uniknąć opłat. Wartość powyżej 0,4 generuje koszty proporcjonalne do przekroczenia.

Wzór tg φ = Q / P; opłata gdy tg φ > tg φ₀ (zwykle 0,4)
Powiązane pojęcia
Moc biernaWspółczynnik mocy (cos φ)Opłata za energię bierną tg φ₀
Zobacz też
→ Kalkulator opłat→ Gdzie znaleźć opłatę na fakturze

tg φ₀ (umowny)

tg φ₀ Kompensacja / SVG

tg φ₀ to umowny (graniczny) współczynnik tangensa fi określony w taryfie OSD, najczęściej 0,4. Jego przekroczenie po stronie indukcyjnej skutkuje naliczeniem opłaty za ponadumowny pobór energii biernej.

To „próg tolerancji" dla mocy biernej indukcyjnej. Celem kompensacji jest utrzymanie tg φ poniżej tg φ₀, by uniknąć opłat; dla mocy pojemnościowej próg często nie obowiązuje.

Powiązane pojęcia
Tangens fi (tg φ)Opłata za energię bierną Współczynnik k (do opłaty)Ponadumowny pobór mocy biernej

Trójkąt mocy

S² = P² + Q² Kompensacja / SVG

Trójkąt mocy to graficzne przedstawienie zależności między mocą czynną P (przyprostokątna pozioma), bierną Q (pionowa) i pozorną S (przeciwprostokątna). Kąt φ między P a S określa przesunięcie fazowe, a jego cosinus to współczynnik mocy.

To podstawowe narzędzie, by zrozumieć, dlaczego kompensacja działa: dokładając moc bierną pojemnościową skracamy bok Q, co zmniejsza S i kąt φ przy niezmienionym P. Mniejsze Q oznacza niższe opłaty i odciążoną instalację.

Wzór S² = P² + Q²; cos φ = P/S; tg φ = Q/P
Powiązane pojęcia
Moc biernaWspółczynnik mocy (cos φ)Tangens fi (tg φ) Moc czynnaMoc pozorna
KAT. B

Fotowoltaika (PV)

TOPCon

TOPCon Fotowoltaika

TOPCon (Tunnel Oxide Passivated Contact) to architektura ogniwa z cienką warstwą tlenku tunelowego i pasywowanym kontaktem, dająca wyższą sprawność i mniejsze straty niż PERC. Często łączona z budową dwustronną (bifacial).

Jedna z wiodących technologii nowej generacji modułów. Lepszy współczynnik temperaturowy oznacza wyższy uzysk w upalne dni, co ma znaczenie dla rocznej produkcji.

Powiązane pojęcia
PERCHJTWspółczynnik temperaturowy

Tracker słoneczny

tracker Fotowoltaika

Tracker słoneczny to ruchoma konstrukcja, która obraca moduły za słońcem (jedno- lub dwuosiowo), zwiększając ilość przechwytywanego promieniowania w ciągu dnia. Podnosi roczny uzysk kosztem złożoności mechanicznej i serwisu.

Stosowany głównie w dużych instalacjach gruntowych, gdzie dodatkowy uzysk uzasadnia koszt i utrzymanie ruchomych elementów. Na dachach praktycznie się go nie spotyka.

Powiązane pojęcia
Farma fotowoltaicznaPanel bifacjalnyUzysk energetyczny
KAT. D

Elektromobilność i V2G

Tabliczka znamionowa ładowarki

nameplate Elektromobilność / V2G

Tabliczka znamionowa ładowarki to oznaczenie podające jej kluczowe parametry: moc znamionową, napięcie i prąd, liczbę faz, typ złącza, stopień ochrony IP oraz zgodność z normami. To podstawa doboru i odbioru technicznego.

Na jej podstawie projektuje się zabezpieczenia i przyłącze oraz weryfikuje zgodność z wymaganiami obiektu. Parametry te decydują też o możliwościach integracji ze sterowaniem mocą.

Powiązane pojęcia
Punkt ładowania (EVSE)Moc ładowania
KAT. E

Sieć i jakość energii

THD (zniekształcenia harmoniczne)

THD % Sieć i jakość energii

THD (Total Harmonic Distortion, całkowite zniekształcenie harmoniczne) to wskaźnik jakości energii określający, jaką część przebiegu stanowią wyższe harmoniczne względem składowej podstawowej. Podawany w procentach — osobno dla prądu (THDi) i napięcia (THDu).

Im wyższe THD, tym gorsza jakość zasilania oraz większe ryzyko awarii i strat. Normy (np. PN-EN 50160) i OSD określają dopuszczalne poziomy; filtry aktywne potrafią obniżyć THDi prądu do kilku procent. Pomiar THD to standardowy element audytu jakości energii.

Wzór THD = √(Σ U_h²) / U₁ × 100%
Powiązane pojęcia
Filtr aktywny (APF)Audyt mocy biernej Harmoniczne

Transformator

trafo Sieć i jakość energii

Transformator to urządzenie zmieniające poziom napięcia przemiennego (np. z SN na nN) przy zachowaniu częstotliwości, działające na zasadzie indukcji elektromagnetycznej. To podstawowy element łączący sieci o różnych napięciach.

Transformatory same pobierają moc bierną na magnesowanie i są wrażliwe na harmoniczne oraz przeciążenia. Ich moc (w kVA) i obciążenie wpływają na dobór kompensacji w stacji.

Powiązane pojęcia
Stacja transformatorowaMoc bierna indukcyjnakVA (kilowoltoamper)
KAT. G

Pomiary i wielkości

Telemetria energetyczna

telemetria Pomiary i wielkości

Telemetria energetyczna to zdalne zbieranie i przesyłanie danych pomiarowych z liczników, analizatorów i urządzeń do systemu nadzoru. Umożliwia monitoring zużycia, produkcji i parametrów sieci w czasie rzeczywistym.

To podstawa zarządzania energią (EMS), rozliczeń i wczesnego wykrywania nieprawidłowości. W rozproszonych instalacjach pozwala nadzorować wiele obiektów z jednego miejsca.

Powiązane pojęcia
Licznik zdalnego odczytu (smart meter)EMS (zarządzanie energią)Analizator parametrów sieci

Termowizja instalacji

thermography Pomiary i wielkości

Termowizja instalacji to badanie kamerą termowizyjną, które wykrywa miejsca nadmiernego nagrzewania — luźne połączenia, przeciążone obwody, uszkodzone ogniwa PV. Gorące punkty wskazują usterki, zanim dojdzie do awarii.

Stosowana w przeglądach rozdzielnic, stacji i instalacji fotowoltaicznych jako element diagnostyki prewencyjnej. Pozwala zaplanować naprawę i uniknąć pożaru lub przestoju.

Powiązane pojęcia
RozdzielnicaDegradacja modułuBezpieczeństwo magazynu LFP

Tangens delta

tg δ Pomiary i wielkości

Tangens delta (współczynnik strat dielektrycznych) to miara jakości izolacji — opisuje, jaka część energii jest tracona w dielektryku zamiast być magazynowana. Wzrost tg δ sygnalizuje starzenie się izolacji kabli, transformatorów czy kondensatorów.

Pomiar tg δ stosuje się w diagnostyce prewencyjnej urządzeń wysokonapięciowych i kondensatorów. Pozwala wykryć degradację izolacji, zanim doprowadzi do awarii.

Powiązane pojęcia
Kondensator energetyczny Termowizja instalacjiAnalizator parametrów sieci
{ }
Pod maską: structured data. Każde hasło jest oznaczone schematem JSON-LD DefinedTerm, dzięki czemu wyszukiwarki i asystenci AI mogą cytować PowerGo jako źródło (GEO).

Płacisz za moc bierną? Sprawdźmy ile.

Bezpłatny audyt na miejscu w 48 godzin — Poznań i cała Wielkopolska.

Umów audyt →